على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2385

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

عقرب ( aqrab ) ا . ع . گژدم . ج : عقارب . و دوال نعل . و دوالى كه بدان پاردم ستور را با زين بندند . و برج هشتم از بروج دوازده‌گانهء فلكى . عقرب ( aqrab ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - حيوانى زهردار در ممالك حاره كه به فارسى كژدم گويند . و نام برج هشتم از بروج - دوازده‌گانهء فلكى . و عقرب پريشان : برقعى كه خانمها بر روى اندازند . و عقرب نيلوفرى : نام برج هشتم از بروج دوازده‌گانه . عقرباء ( aqrab ' ) ا . ع . مؤنث عقرب . عقربان ( aqrob n ) ا . ع . نام گياهى . عقربان ( oqrob n ) و ( oqrobb n ) ا . ع . كژدم . و كژدم نر . كرمكى كه در گوش درآيد . عقربانة ( oqrob nat ) ا . ع . انه ذو عقربانة : او داراى پايدارى و ثباتى است كه مغلوب نمىشود . عقربة ( aqrabat ) ا . ع . عقرب ماده . و كنيزك نيك خدمت‌كنندهء دانشمند عاقل . و آهنى مانند مهميز كه در زين آويزند . عقربخانه ( aqrab - x ne ) ا . پ . سوزندان . عقربك ( aqrabak ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - و رمى با درد شديد كه در بن انگشتان دست و يا پا بروز كند و كژدمك نيز گويند و بتازى داخس نامند . عقربه ( aqrabe ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تيغهء فلزى كوچك و باريك و متحركى كه در روى صفحهء ساعت جهة تعيين اوقات شبانروزى قرار مىدهند . عقرة ( aqrat ) و ( oqrat ) ا . ع . نازائى زن و جز آن . عقرة ( aqerat ) ص . ع . ماده شتر ترسان . و ماده شترى كه از عقر آب خورد . عقرة ( oqarat ) ا و ص . ع . شبه كه زنان با خود دارند تا آبستن نشوند . و منه قولهم : عقرة العلم النسيان . و سرج عقرة : زينى كه پشت شتر را ريش گرداند . و رجل عقرة : مردى كه شتران را خسته و مانده گرداند . و امراة عقرة : زنى كه در رحمش بيمارى باشد . و نيز عقرة : گزنده و يا گزندهء غير ذىروح . عقرطل ( aqartal ) و ( eqertel ) ا . ع . فيل ماده . عقرى ( aqr ) ا . ع . زن حايض . و درشتم زن گويند : عقرى حلقى : خسته باد جسد آن و برساد در گلوى وى دردى . الحديث : انه صلى اللّه عليه و آله لما قيل له ان صفية حايض فقال : عقرى حلقى . و نيز عقرى : ج . عقير . عقرى ( oqr ) ا . ع . زمين و آب و مانند آن . عقز ( aqz ) م . ع . با هم نزديك بودن مورچگان و مانند آنها در رفتار ( و الفعل من نصر ) . عقش ( aqe ) م . ع . عقش العود عقشا ( از باب نصر ) : خم داد آن چوب را . و عقش المال : فراهم آورد شتران را . عقش ( aqc ) و ( aqac ) ا . ع . سرشاخه‌هاى انگور . و بار درخت پيلو . و نام تره‌اى . عقص ( aqs ) م . ع . عقص شعره عقصا ( از باب ضرب ) : بافت موى آن را و تاب داد . عقص ( oqs ) ع . ج . اعقص و عقصاء . عقص ( aqas ) ا . ع . باصطلاح عروض : افگندن ميم مفاعلتن در بحر وافر و ساكن نمودن لام آن . عقص ( aqas ) م . ع . عقص عقصا ( از باب سمع ) : بخيل گرديد و بدخوى شد . و عقص الكبش : پيچان گرديد شاخ آن گوسپند . و عقص فلان : پيچيده گرديد انگشتان فلان بر يكديگر . و در آمد دندانهاى پيشين فلان در دهان وى . عقص ( aqes ) ا . ع . ريگ تودهء برهم نشستهء صعب المرور . و مرد بخيل و زشتخوى . عقص ( eqas ) ع . ج . عقصة . عقص ( oqos ) ا . ع . شكنبه . و مرد زفت . عقصاء ( aqs ' ) ص . ع . مؤنث اعقص يعنى ميشى كه شاخ آن بر گرد گوش وى از جانب پس برآمده باشد . و زنى كه انگشتانش بر يكديگر پيچيده . و آنكه هر دو دندان پيشين وى در دهانش در آمده باشد . عقصة ( eqsat ) ا . ع . گيسوى بافته و تاب داده . ج : عقص . عقصة ( oqsat ) ا . ع . عقصة القرن : گره شاخ . عقط ( aqt ) ا . ع . سخت بستگى دستار . عقط ( aqt ) م . ع . عقط العمامة عقطا ( از باب فتح ) : سخت بست دستار را . عقعق ( aq'aq ) ا . ع . نام مرغى از جنس كلاغ و ابلق كه به فارسى عكه نامند . عقعقة ( aq'aqat ) ا . ع . آواز عقعق . عقف ( aqf ) ا . ع . روباه . عقف ( aqf ) م . ع . عقفه عقفا ( از باب ضرب ) : خم داد آن را . عقفاء ( aqf ' ) ص . ع . مؤنث اعقف يعنى زن فقير محتاج . عقفاء ( aqf ' ) ا . ع . آهنى كه در آن انحنا باشد و اطراف آن خميده بود . و گياهى مانند سداب كه گوسپند را مىكشد و بشتر ضرر نمىرساند . عقفان ( oqf n ) ا . ع . جد مورچگان سرخ . و نام گروهى از تازيان . عقفرة ( aqfarat ) م . ع . عقفرته